Surfen met de portemonnee open

Hilde Van Gool
20/11/2001 

Op het Internet is alles gratis. Routeplanners, restaurantgidsen, cd-besprekingen, e-maildiensten, nieuwsberichten: het ligt er allemaal voor het grijpen. Maar vreemd genoeg daalt het aanbod; voor meer en meer goodies moet betaald worden. Kunnen we binnenkort nog wel het Net op zonder onze portemonnee open te trekken?
 

De virtuele harde schijf van X-drive is een prachtige uitvinding: zonder extra software, gewoon via je browser, kun je er allerlei bestanden deponeren, die je dan vanop elke op het Internet aangesloten computer opnieuw kunt opvragen. X-drive is dus ideaal voor wie geregeld in een cybercafé het Internet op gaat. In het begin was deze dienst helemaal gratis, al kreeg je wel enkele reclamebanners te slikken. Maar dat is nu voorbij; voortaan betaal je er 4,95 dollar (5,77 euro) per maand voor 75 megabyte. Ook de on line encyclopedie Britannica.com kan nog alleen geraadpleegd worden tegen betaling. Als je op de homepage een zoekopdracht invult, krijg je nog wel resultaten, maar geen volledige artikels en ook niet alle lemmata. Wie de hele rimram -- reclamevrij -- wil, moet 7,50 dollar (8,74 euro) per maand of 50 dollar (58,25 euro) per jaar neertellen. Terra Lycos wil bezoekers zelfs laten betalen voor het gebruik van zijn zoekmachine.

Nog enkele frappante voorbeelden. Op de site van WinAmp had je tot voor kort gratis een virtueel 'kastje' ter beschikking, ook een virtuele site dus, maar dan enkel voor muziekbestanden. Nullsoft, de firma die WinAmp heeft ontwikkeld, kondigde begin deze maand echter aan dat alle kastjes gesloten worden. Ook BookmarkSync, waar je on line je bookmarks kunt bijhouden en synchroniseren, rekent sinds september een bijdrage aan. Bij Yahoo moet je voortaan betalen voor de on line dating dienst en om je oude dvd's aan te bieden op de veilingsite. Nog een dienst die niet langer gratis is, is die van Bigfoot.com. Daar kun je een eeuwigdurend e-mailadres krijgen, uiteraard met de mogelijkheid om alle elektronische post die daarop binnenkomt te laten doorsturen naar je huidige adres. Vooral voor wie regelmatig van provider verandert is zo'n forwarder erg handig. Wie bij Bigfoot niet wil overschakelen naar een 'Premium Service', moet genoegen nemen met de basisdienst, waarbij jouw adres doorgegeven wordt aan allerlei marketingjongens. Wie zelf een eigen rondzendlijst had, kon tot voor kort gebruik maken van de gratis verzenddienst van ListBot. Helaas verdwijnt ook die dienst: meer dan 90.000 ListBot-gebruikers moeten nu uitkijken naar een andere manier om hun boodschap gratis bij hun abonnees te brengen. De uitstekende gratis anti-virussoftware van InoculateIT is afgevoerd en vervangen door een professionele versie, waarvoor uiteraard betaald moet worden.
 

Verscheurende keuze
Op ons lijstje van diensten die verdwijnen of betalend worden, staan ook enkele nieuwssites. In Nederland verdwijnt de gratis Economie Nieuwsbrief van het Algemeen Dagblad . Nochtans had die 12.000 abonnees. Die krijgen nu allemaal vier weken lang een proefabonnement op Alert Factlane , een andere uitgave van de uitgeverij. Na die proefperiode moeten ze er wel 125 euro per kwartaal voor betalen. Andere Nederlandse kranten stoppen met hun on line edities of brengen die terug tot het niveau van teletekstberichten. In Zweden zal de lezer moeten betalen voor de on line versies van Aftonbladet , de drukste nieuwssite van het land, en Dagens Industri , de grootste financiële krant. Ook onze eigen site, De Standaard Online , gaat in de loop van volgend jaar een aantal onderdelen betalend maken, maar de details daarvan zijn nog niet bekend. Ook bij MSN, de portaalsite die door Microsoft in het leven is geroepen, denkt men eraan de bezoekers te laten betalen voor bepaalde diensten. Ook wat deze site betreft, is het nog even wachten op de precieze plannen. Bij de andere Belgische portaalsites lijkt er voorlopig nog geen vuiltje aan de lucht. Bij Planet Internet, met dagelijks 70.000 bezoekers een van de populairste, wordt niet uitgesloten dat bepaalde rubrieken betalend gaan worden, zoals de sportinformatie bijvoorbeeld. Maar concrete plannen zijn er nog niet. Volgens Fabrice Massin van Skynet blijft deze site gratis toegankelijk, maar het is wel mogelijk dat er een limiet komt aan het aantal sms-berichtjes dat je er gratis kunt versturen. Of die andere grote portaalsite, Advalvas, nog lang in de lucht blijft, is onzeker. Daar kregen de amusementssites die rond de portaalsite draaien, begin september te horen dat zij binnen de drie maanden break-even moeten draaien, of anders opgedoekt worden. De Upto-sites (Uptogame, Uptomovie, Uptomusic en Uptobyte), de belegingssite Forteon en de portaalsite FemiStyle vechten nog voor hun voortbestaan.

Het lijkt er stilaan op dat vele sites voor de verscheurende keuze staan: laten betalen of verdwijnen. Dat velen aarzelen om die stap te zetten, is begrijpelijk. Geld vragen voor informatie leidt er onvermijdelijk toe dat heel wat lezers afhaken. Waarom zou je ook betalen voor iets dat je elders gratis kunt krijgen? Volgens een recent onderzoek zou 77 procent van de surfers overigens niet willen betalen voor on line nieuws, routeplanners, financiële rapporten of andere 'gewone' informatie. Voor betere en andere content willen ze wél betalen. Daar speelt onder andere het on line magazine Salon op in. In een tijd waarin pop-up's en banners elke surftocht ontsieren, biedt het magazine sinds enkele maanden een site aan waar je tegen betaling van 30 dollar abonnementsgeld de artikels kunt lezen zonder hinderlijke advertenties. Deze premium service kent een groot succes: zo'n 20.000 abonnees hebben zich al ingeschreven. Hierdoor gesterkt wil het magazine nu ook het nieuws en de politieke verslaggeving reserveren voor de betalende abonnees.
 

Duurder niet altijd beter
Er bestaan verschillende manieren om de nodige inkomsten te incasseren. Sommige sites proberen het met abonnementen, maar die zijn niet erg populair bij de surfers, tenzij ze er iets bij krijgen, zoals surfen zonder advertenties of de mogelijkheid om de info ook op de zakcomputer te kunnen lezen. Andere sites proberen het met microbetalingen: erg kleine bedragen, haast centiemen, voor het bekijken van de informatie. Momenteel staat het systeem voor die betalingen nog in de kinderschoenen. De Wallet die Microsoft uitbrengt, kan daarin verandering brengen. Deze virtuele portefeuille bevat al jouw gegevens, maar je kunt het ook beschouwen als een virtuele Proton-kaart voor het afhandelen van betalingen, hoe klein ook. 

Niet iedereen vindt het overigens erg dat je ook op het Internet moet betalen voor dingen die je kunt gebruiken. Je kunt stellen dat dat toch maar normaal is: voor de papieren krant leg je toch ook zonder morren geld op de toonbank? Anderen menen dat het zelfs een zegen is om te kunnen betalen voor een dienst waar je prijs op stelt. Dan heb je immers het recht om te eisen dat die dienst perfect werkt. Gratis diensten worden vaak door vrijwilligers onderhouden, en als die er met de pet naar gooien, moet je dat maar slikken. Inkomgeld vragen kan ook een barrière opwerpen tegen ongewenste elementen. Zo heeft de NOW, de National Organisation for Women, in de VS een speciale omgeving opgericht waarin je enkel tegen betaling terechtkunt. Zo tracht men vrouwenhaters die forums verstoren met seksistische slogans, buiten te houden. 

De free-to-fee -trend (van gratis naar betalend) verandert hoedanook de aard van het Internet. Het wordt professioneler, meer geldbewust, en zelfs een tikkeltje elitair. Helaas is 'professioneler' niet synoniem met 'beter', zoals deze twee jammerlijke voorbeelden aantonen. De site Whatis.com gaf uitstekende uitleg over computertermen met verwijzingen naar on line documenten waar meer achtergrondinformatie te vinden was. De site is een tijdje geleden opgekocht door Techweb, dat IT-nieuws brengt voor bedrijven. Alhoewel Techweb 'professioneler' is, is de informatie verarmd. De links naar de achtergrondinformatie zijn vervangen door links naar sites waar je alleen tegen betaling terechtkunt en die vaak verkapte advertenties zijn. Een ander voorbeeld is About.com, een site die vroeger ruim 15 miljoen unieke bezoekers per maand lokte. Je kunt het vergelijken met de zogenaamde startpagina's, waarbij vrijwilligers dochterpagina's verzorgen rond verschillende onderwerpen. Om 'professioneler' te werken heeft About.com besloten dat alle onderwerpen die níét over e-commerce gaan, moeten verdwijnen. Zo zijn twee uitstekende bronnen van informatie op het Internet op korte tijd verdwenen.
 

Toch nog hoop
Maar wanhoop niet. Er blijven nog voldoende sites over waar je gratis terechtkan. Op je digitale kaartjes (http://www.bluemountain.com) moet je nog altijd geen e-port betalen, de Van Dale kan nog altijd gratis geraadpleegd worden (http://www.vandale.nl) en je kunt nog altijd gratis on line cursussen volgen (http://ww.digilife.be/schoolnet). De anti-virussoftware van AFG (http://www.grisoft.com) is wél gratis en als je -- al is het maar uit nostalgie -- nog eens lekker gratis wil genieten van al het lekkers dat het Internet te bieden heeft, moet je maar eens de zoekterm 'freebies' invullen op je favoriete zoeksite.

We maken ons overigens sterk dat het 'echte' Internet, dat van de anarchisten en de freaks, altijd gratis zal blijven. Dat Salon betalend wordt, valt nog te verstaan, maar dat een site zoals Slashdot.org ooit entree zou vragen, is ondenkbaar.

De Standaard, november 2001